فریلنسرها در ایران شخص حقیقی حساب می‌شوند و مثل هر صاحب شغل دیگری مشمول مالیات بر درآمد مشاغل‌اند، چه درآمدشان از داخل کشور باشد چه از کارفرمای خارجی. مبنای مالیات سودِ شماست، یعنی درآمد منهای هزینههای کار، و پیش از اعمال نرخ یک معافیت پایهٔ سالانه هم از آن کم میشود. در ادامه می‌بینید چه کسی مشمول است، نرخ چطور حساب میشود، مسیر سادهٔ تبصرهٔ ماده ۱۰۰ برای درآمدهای کوچک چیست، و چرا ندادن اظهارنامه به ضررتان تمام میشود.
آیا فریلنسرها باید مالیات بدهند؟
بله. از نگاه قانون مالیاتهای مستقیم، فریلنسر یک شخص حقیقی است که به نام خودش کار میکند و درآمدش زیر فصل مالیات بر درآمد مشاغل می‌رود. مادهٔ ۹۳ همین را می‌گوید: درآمدی که یک شخص حقیقی از راه شغل در ایران به دست می‌آورد مشمول مالیات است. این تعریف برنامهنویس، مترجم، طراح گرافیک، مشاور و صاحب فروشگاه اینترنتی را یکجا در بر میگیرد.
یک تصور غلط رایج این است که درآمد از کارفرمای خارجی یا پروژهٔ دلاری مشمول مالیات ایران نمی‌شود. ملاک قانون، محل کسب درآمد توسط فردِ مقیم ایران است، پس درآمد ارزی هم در این فصل جای میگیرد. وضعیت معافیت صادرات خدمات در بعضی حالت‌ها محل بحث است و بهتر است آن را جدا با یک مشاور بررسی کنید.
مبنای مالیات سودِ شماست
مالیات روی کل پولی که می‌گیرید بسته نمی‌شود؛ مبنای آن سود است. یعنی اول هزینههای قابل قبول کار را از درآمد کم میکنید تا به سود برسید. اجارهٔ محل کار، ابزار و نرمافزار، هزینهٔ اینترنت و هر خرجی که مستند و مرتبط با کارتان باشد جزو این هزینه‌هاست. برای همین نگه‌داشتن فاکتور و سند خرج‌ها به نفع خودتان است.
بعد از رسیدن به سود، یک معافیت پایهٔ سالانه هم از آن کم میشود و تنها مبلغ باقیمانده مشمول نرخ مالیات است. این معافیت پایه موضوع مادهٔ ۱۰۱ است و مبلغش هر سال در قانون بودجه تعیین میشود. نکتهٔ مهم این است که این معافیت فقط وقتی به شما تعلق میگیرد که اظهارنامه را سر وقت داده باشید.
نرخ مالیات چقدر است؟
نرخ مالیات مشاغل برای اشخاص حقیقی طبق مادهٔ ۱۳۱ پلکانی است و روی سودِ بعد از کسر معافیت اعمال میشود. درصدها ثابت‌اند، ولی مبلغ ریالی هر پله هر سال تغییر میکند. جدول زیر ساختار پله‌ها را نشان می‌دهد.
| پله | نرخ |
|---|---|
| پلهٔ اول سود مشمول | ۱۵٪ |
| پلهٔ دوم سود مشمول | ۲۰٪ |
| مازاد بر پلهٔ دوم | ۲۵٪ |
مرز ریالی هر پله را عمداً ننوشته‌ایم، چون این عددها هر سال در قانون بودجه عوض می‌شوند و نوشتن رقم کهنه گمراه‌کننده است. برای عدد دقیق سال جاری، همان موقع که اظهارنامه می‌دهید سامانهٔ مالیاتی رقم‌ها را نشان می‌دهد.
راه ساده برای فریلنسرهای کوچک: تبصرهٔ ماده ۱۰۰
بیشتر فریلنسرها از نظر حجم فعالیت در گروه سوم مشاغل جای می‌گیرند، یعنی سبک‌ترین تکالیف دفتری را دارند و کافی است خلاصهٔ درآمد و هزینه را نگه دارند. برای همین گروه، قانون یک میان‌بر گذاشته است: تبصرهٔ ماده ۱۰۰.
اگر مجموع فروش سالانهٔ شما از سقف تعیینشده کمتر باشد، بهجای پرکردن اظهارنامهٔ کامل و نگهداری دفتر، میتوانید فرم تبصرهٔ ماده ۱۰۰ را در سامانه تأیید کنید و یک مالیات مقطوع بپردازید. سازمان بر اساس تراکنش‌ها و ضریب سود صنف شما رقمی پیشنهاد می‌دهد و با پذیرش آن، پروندهٔ آن سال بدون رسیدگی قطعی میشود. این مسیر اختیاری است؛ اگر رقم پیشنهادی را منصفانه نمی‌دانید یا هزینه‌هایتان بالاست، میتوانید اظهارنامهٔ کامل بدهید.
چه زمانی و چطور اظهارنامه بدهم؟
اولین قدم تشکیل پروندهٔ مالیاتی و ثبت‌نام در نظام مالیاتی است. بعد از آن، هر سال تا پایان خرداد فرصت دارید اظهارنامهٔ عملکرد سال قبل یا فرم تبصرهٔ ماده ۱۰۰ را در سامانهٔ سازمان امور مالیاتی به نشانی tax.gov.ir ثبت کنید. در طول سال هم بهتر است درآمدها و هزینه‌ها را جایی ساده ثبت کنید تا موقع اظهارنامه دستتان پر باشد.
اگر اظهارنامه ندهم چه میشود؟
ندادن یا دیر دادن اظهارنامه دو ضرر پشت سر هم دارد. اول اینکه معافیت پایهٔ سالانه را از دست می‌دهید و کل سودتان مبنای مالیات میشود. دوم اینکه یک جریمهٔ غیرقابلبخشش هم به آن اضافه میشود. برای همین حتی اگر درآمدتان کم است و خیال میکنید مالیاتی به شما نمیخورد، باز هم ثبت بهموقع اظهارنامه یا فرم تبصرهٔ ماده ۱۰۰ به نفع خودتان است.
این راهنما جای مشاورهٔ مالیاتی نیست
عددهای کلیدی این حوزه، مثل مبلغ معافیت پایه، مرز پله‌های نرخ و سقف تبصرهٔ ماده ۱۰۰، هر سال در قانون بودجه تغییر می‌کنند و وضعیت درآمد ارزی هم جزئیات خاص خودش را دارد. برای رقم دقیق پروندهٔ خودتان به سامانهٔ tax.gov.ir یا یک حسابدار و مشاور مالیاتی مراجعه کنید.
قدم بعدی
اگر تازه می‌خواهید فریلنسری را شروع کنید یا به اولین درآمدتان برسید، راهنمای فریلنسری در ایران مسیر شروع تا اولین پروژه را باز میکند و واقعیت دورکاری در شرکت‌های ایرانی هم به کارتان می‌آید. اگر دنبال کار دورکاری ثابت در یک شرکت هستید، پیش از پذیرش پیشنهاد، تجربه‌های واقعی کارکنان را بخوانید و شرکت‌ها را در فهرست شرکت‌ها مقایسه کنید.
