مرخصی استحقاقی سالانهٔ شما ۲۶ روز کاری با حقوق کامل است؛ این عدد از یک ماه مرخصی با احتساب چهار جمعه بهدست میآید و جمعهها و تعطیلات رسمی جزوش حساب نمیشود (ماده ۶۴ قانون کار). هر ماه ۲.۵ روز از این مرخصی جمع میکنید. در ادامه میبینید چند روز از آن قابل ذخیره است، مرخصی استفادهنشده چه میشود، مرخصی ساعتی چطور کسر میشود و کدام مرخصیها از این سهمیه کم نمیشوند.
مرخصی استحقاقی چند روز است؟
ماده ۶۴ قانون کار میگوید مرخصی استحقاقی سالانه با استفاده از مزد و احتساب چهار روز جمعه، جمعاً یک ماه است. چون جمعه و تعطیلات رسمی از مرخصی مستثنا هستند، سهمیهٔ خالص شما در روزهای کاری ۲۶ روز در سال میشود. این مرخصی حق قطعی شماست و کارفرما نمیتواند آن را حذف کند. برای کار کمتر از یک سال هم مرخصی به نسبت مدت کارکرد حساب میشود؛ مثلاً برای شش ماه کار، حدود ۱۳ روز مرخصی دارید.
بهصورت ماهانه، تقسیم ۳۰ روز بر ۱۲ ماه یعنی ۲.۵ روز مرخصی در هر ماه. اگر ساعت کار روزانه را حدود هفت ساعت و بیست دقیقه در نظر بگیرید، این مقدار در ماه چیزی حدود ۱۸ ساعت میشود. همین محاسبه پایهٔ مرخصی ساعتی هم هست که پایینتر توضیح داده شده.
چقدر مرخصی میتوانم ذخیره کنم؟
ماده ۶۶ قانون کار سقف ذخیرهٔ مرخصی را روشن کرده است: حداکثر ۹ روز از مرخصی سالانه را میتوانید به سال بعد منتقل کنید. باقیماندهٔ سهمیه (یعنی حدود ۱۷ روز) را یا باید در همان سال کاری استفاده کنید یا در پایان همکاری بازخرید میشود. به همین دلیل بهتر است مرخصی را در طول سال برنامهریزی کنید تا انتهای سال بخشی از حقتان بیاستفاده نماند.
مرخصی استفادهنشده و بازخرید
مانده مرخصی استحقاقیِ استفادهنشده در پایان همکاری بر مبنای مزد شما محاسبه و پرداخت میشود، و طبق ماده ۹۱ قانون مالیاتهای مستقیم به این مبلغ مالیات تعلق نمیگیرد. مبنای محاسبه، حقالسعی روزانه شماست، پس هرچه دریافتیتان بالاتر باشد، بازخرید هر روز مرخصی هم بیشتر است. یک نکته را در نظر داشته باشید: نحوهٔ محاسبهٔ بازخرید بسته به علت پایان کار میتواند فرق کند و در بعضی حالتها محل اختلاف است، پس رقم را پیش از امضای برگهٔ تسویه بررسی و در صورت ابهام پیگیری کنید.
مرخصی ساعتی چطور کسر میشود؟
برای کارهای کوتاه مثل مراجعهٔ اداری یا درمانی، لازم نیست یک روز کامل مرخصی بگیرید؛ میتوانید مرخصی ساعتی بگیرید. این ساعتها از همان سهمیهٔ سالانهٔ ۲۶ روزه کسر میشود و هر ۸ ساعت مرخصی ساعتی معادل یک روز کامل حساب میشود. اگر مجموع ساعتهای مرخصی از سهمیهتان بیشتر شود، مازاد آن مشمول کسر حقوق است.
مرخصیهایی که از سهمیهٔ استحقاقی کم نمیشوند
چند نوع مرخصی جدا از مرخصی استحقاقی سالانه هستند و از سهمیهٔ ۲۶ روزهٔ شما کسر نمیشوند. جدول زیر پرکاربردترینها را نشان میدهد.
| نوع مرخصی | مدت | پرداختکننده | ماده |
|---|---|---|---|
| استعلاجی (بیماری) | سقف ثابت ندارد؛ طبق نظر پزشک | غرامت دستمزد از تامین اجتماعی | ماده ۷۴ |
| ازدواج دائم و فوت بستگان درجه یک | ۳ روز با حقوق (غیرقابل انتقال) | کارفرما | ماده ۷۳ |
| زایمان | تا ۹ ماه | تامین اجتماعی | قانون مرخصی زایمان |
| بدون حقوق | با توافق، حداکثر ۲ سال | — | ماده ۷۲ |
مرخصی استعلاجی نکتهٔ مهمی دارد: در روزهای بیماری، حقوق را کارفرما نمیپردازد؛ غرامت دستمزد را تامین اجتماعی بر اساس سوابق بیمهٔ شما پرداخت میکند. برای همین ثبت درست بیمه اهمیت دارد.
این راهنما جای مشاورهٔ حقوقی نیست
مواد قانون کار اینجا به زبان ساده آمدهاند، ولی جزئیات محاسبه در هر کارگاه و بعضی موضوعها (مثل بازخرید مرخصی در حالت استعفا) میتواند فرق کند یا محل اختلاف باشد. مرجع رسمی، ادارهٔ تعاون، کار و رفاه اجتماعی و مراجع حل اختلاف است؛ پیش از تصمیم مهم، وضعیت پروندهٔ خودتان را از آنها بپرسید.
اگر کارفرما مرخصی ندهد چه کنم؟
اصل حق مرخصی استحقاقی قابل سلب نیست و کارفرما نمیتواند بگوید مرخصی نداری؛ اختلاف معمولاً بر سر زمان استفاده است. طبق ماده ۶۹ قانون کار، اگر شما و کارفرما بر سر زمان مرخصی به توافق نرسید، نظر ادارهٔ کار محل تعیینکننده است. پیش از آنکه کار به اختلاف بکشد، درخواست مرخصی را کتبی ثبت کنید و مانده مرخصیتان را از فیش حقوقی یا واحد منابع انسانی پیگیری کنید. برای اینکه بدانید یک شرکت در عمل چقدر به مرخصی و حقوق کارکنانش پایبند است، پیش از قبول کار سری به تجربههای واقعی کارکنانش بزنید و شرکتها را در فهرست شرکتها مقایسه کنید؛ مثلاً ببینید کارکنان اسنپ یا دیجیکالا دربارهٔ مرخصی و تعادل کار و زندگی چه گفتهاند.
