عیدی پایان سال بین ۲ تا ۳ برابر حداقل حقوق ماهانه است و حق سنوات برای هر سال سابقه معادل یک ماه آخرین حقوق شماست. هر دو حق قانونیاند و کارفرما موظف به پرداختشان است، حتی اگر کمتر از یک سال کار کرده باشید یا با استعفا از شرکت جدا شوید. در ادامه میبینید هر کدام را چطور حساب کنید، به چه کسانی تعلق میگیرند، و چرا حق سنوات با پایهٔ سنوات که هر ماه در فیش حقوقیتان است فرق دارد.
عیدی و سنوات چه فرقی دارند؟
این دو پرداخت را معمولاً کنار هم میشنوید چون هر دو پایان سال یا پایان کار به دست کارگر میرسند، ولی دو چیز جدا هستند. عیدی پاداش سالانه است و به مناسبت پایان سال و نوروز پرداخت میشود. حق سنوات پاداش پایان خدمت است و بابت سالهایی که در یک کارگاه کار کردهاید به شما تعلق میگیرد. جدول زیر تفاوت اصلیشان را کنار هم میگذارد.
| ویژگی | عیدی و پاداش سالانه | حق سنوات |
|---|---|---|
| مبنای محاسبه | ۶۰ روز آخرین مزد برای یک سال کار | یک ماه آخرین حقوق برای هر سال سابقه |
| سقف | دارد؛ حداکثر ۹۰ روز حداقل مزد (۳ برابر حداقل حقوق) | ندارد |
| زمان پرداخت | پایان سال، معمولاً اسفند | پایان همکاری یا پایان هر سال |
| مبنای قانونی | قانون عیدی و پاداش مصوب ۱۳۷۰ | مادهٔ ۲۴ قانون کار |
| مالیات و بیمه | تا سقف معاف، مازاد مشمول مالیات | معاف |
عیدی چقدر است و چطور حساب میشود؟
قانون عیدی و پاداش سالانهٔ کارگران مصوب سال ۱۳۷۰ قاعده را روشن کرده است. کارفرما باید به ازای یک سال کار معادل ۶۰ روز آخرین مزد به کارگر عیدی بدهد، به این شرط که این مبلغ از ۹۰ روز حداقل مزد روزانهٔ قانونی بیشتر نشود. معنی سادهاش این است که عیدی هر کارگر بین یک کف و یک سقف قرار میگیرد: کف آن ۶۰ روز حداقل مزد (حدود ۲ برابر حقوق ماهانه) و سقف آن ۹۰ روز حداقل مزد (حدود ۳ برابر حداقل حقوق ماهانه) است.
برای کسی که حقوقش برابر حداقل دستمزد است، عیدی حدود ۲ برابر حقوق یک ماه میشود. برای کسی که حقوقش بالاتر است، پایهٔ محاسبه بالاتر میرود ولی روی سقف ۳ برابرِ حداقل حقوق متوقف میشود. مبنای این حساب مزد ثابت شماست، یعنی مزد شغل بهعلاوهٔ مزایای ثابتی که همیشه میگیرید؛ پرداختهای موردی و غیرمستمر در آن حساب نمیشود.
اگر کمتر از یک سال کار کرده باشید، عیدی به نسبت مدت کارتان حساب میشود. کافی است عیدی یک سال کامل را بگیرید، بر ۱۲ تقسیم کنید و در تعداد ماههایی که کار کردهاید ضرب کنید. مثلاً کسی که ۶ ماه کار کرده، نیمی از عیدی سالانه را میگیرد و کسی که ۹ ماه کار کرده، سهچهارم آن را.
حق سنوات چطور محاسبه میشود؟
حق سنوات از عیدی سادهتر است. طبق مادهٔ ۲۴ قانون کار، برای هر سال سابقه یک ماه آخرین حقوق ثابت به شما تعلق میگیرد. پس کل سنوات برابر است با تعداد سالهای خدمت ضرب در آخرین حقوق ماهانه. فرض کنید پنج سال در یک شرکت کار کردهاید و آخرین حقوق ماهانهتان بیست میلیون تومان است؛ سنوات شما پنج ضرب در بیست، یعنی صد میلیون تومان میشود.
برای کسر سال هم قاعده روشن است: آخرین حقوق را در تعداد روزهای کارکرد ضرب و بر ۳۶۵ تقسیم میکنید. نکتهٔ مهم این است که سنوات سقف ندارد؛ برخلاف عیدی که روی ۳ برابر حداقل حقوق متوقف میشود، سنوات هرچه آخرین حقوقتان بالاتر باشد بیشتر میشود. اگر سنوات سالهای قبل را نگرفته باشید، هنگام تسویه همه بر مبنای آخرین حقوق جاری حساب میشود.
حق سنوات با پایهٔ سنوات فرق دارد
خیلیها این دو را یکی میگیرند و سر همین اشتباه میکنند. حق سنوات همان پاداش پایان خدمتی است که بالاتر گفتیم و یکجا پرداخت میشود. پایهٔ سنوات مبلغی ثابت است که شورای عالی کار هر سال تعیین میکند و پس از یک سال سابقه بهصورت ماهانه به حقوق شما اضافه میشود. این یکی جزو دستمزد ماهانه است و در فیش حقوقیتان زیر عنوان «پایهٔ سنوات» میآید.
یک فرق عملی مهم هم دارند. حق سنوات از مالیات و بیمه معاف است، ولی پایهٔ سنوات چون بخشی از دستمزد ماهانه است مشمول بیمه و مالیات میشود و روی مستمری بازنشستگی شما اثر میگذارد. پس اگر هر ماه «پایهٔ سنوات» را در فیش میبینید، حق سنوات پایان کارتان همچنان جداست و سر جای خودش باقی میماند و باید هنگام تسویه پرداخت شود.
به چه کسانی تعلق میگیرد؟
هر کسی که مشمول قانون کار باشد عیدی و سنوات میگیرد، فرقی نمیکند قراردادش دائم، موقت، پارهوقت یا ساعتی باشد. کارگر فصلی و پروژهای هم به نسبت مدت کارش سهم دارد. تنها استثنا قراردادهایی است که اصلاً زیر چتر قانون کار نیستند، مثل قرارداد پیمانکاری مستقل که رابطهٔ کارگر و کارفرمایی ندارد.
رایجترین باور غلط این است که با استعفا یا ترک کار سنوات از بین میرود. حق سنوات در همهٔ حالتهای پایان همکاری پرداخت میشود، از بازنشستگی و اخراج تا استعفا و پایان قرارداد. حتی اگر کارفرما در قرارداد بندی برای نپرداختن سنوات گنجانده باشد، آن بند غیرقانونی است و در ادارهٔ کار اعتباری ندارد.
این راهنما جای مشاورهٔ حقوقی نیست
فرمولها و مواد قانون اینجا به زبان ساده آمدهاند، ولی رقم دقیق هر پرونده به آخرین مزد ثابت، سابقهٔ دقیق و سقف معافیت مالیاتی همان سال بستگی دارد و بعضی جزئیات (مثل سقف مالیاتی عیدی) هر سال تغییر میکند. برای عدد دقیق پروندهتان به فیش حقوقی، واحد مالی کارگاه یا ادارهٔ تعاون، کار و رفاه اجتماعی مراجعه کنید.
اگر عیدی یا سنوات پرداخت نشد چه کنم؟
اگر کارفرما عیدی یا سنوات شما را نپردازد، میتوانید به ادارهٔ تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل کارتان شکایت کنید و پرونده در هیئتهای تشخیص و حل اختلاف بررسی میشود. برای این کار مدرک لازم دارید، پس فیشهای حقوقی، قرارداد و سابقهٔ بیمهتان را نگه دارید تا سابقه و آخرین حقوقتان روشن باشد. سابقهٔ بیمه را میتوانید از سامانهٔ تامین اجتماعی بگیرید.
بهترین کار این است که پیش از قبول یک شغل ببینید کارفرما در پرداخت بهموقعِ عیدی و سنوات چه سابقهای دارد. کارکنان فعلی و سابق معمولاً همین نکتهها را در تجربههایشان مینویسند؛ تجربههای واقعی کارکنان را بخوانید و شرکتها را در فهرست شرکتها با هم مقایسه کنید، مثلاً پیش از پذیرش نقشی در اسنپ یا دیجیکالا.
